Από τους Oldschool-άδες του χθες, στο μοντέρνο σήμερα: Η πορεία του αστυνομικού μυθιστορήματος

Posted: Νοέμβριος 1, 2016 by SkiAMaXiA in Μυθιστόρημα

Η πορεία του αστυνομικού μυθιστορήματος στους κύκλους της παγκόσμιας λογοτεχνίας έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Πολλοί αναγνώστες αγαπούν το αστυνομικό μυθιστόρημα, αλλά δεν είναι το ίδιο πολλοί αυτοί που πραγματικά απολαμβάνουν κάποιο από αυτά στις μέρες μας. Και όχι, δε φταίνε ούτε οι συγγραφείς, ούτε τα βιβλία τους. Αυτό που κάνει τη διαφορά είναι το είδος του αστυνομικού που θα διαλέξουμε και οι περισσότεροι αναγνώστες αγνοούν τα διάφορα είδη, πέφτοντας πολλές φορές στην παγίδα του να επιλέξουν το καινούργιο, το πολυδιαφημισμένο, το best seller- περιμένοντας να διαβάσουν κάτι καλό, αλλά στο τέλος τους μένει μια απογοήτευση, ή ένα ανασήκωμα των ώμων, μην ξέροντας τελικά αν τους άρεσε ή όχι αυτό που διάβασαν. Γιατί τους «ξένισε».

Το αστυνομικό μυθιστόρημα έχει πολλά είδη. Τώρα το αν θα έπρεπε αυτό να είναι σαφές στον αναγνώστη, ώστε να μπορεί να επιλέξει σωστά το τι θα διαβάσει, χωρίς να πρέπει να έχει μελετήσει από μόνος του για να ανακαλύψει τα είδη αυτά, είναι άλλο θέμα. Αλλά ναι, θα έπρεπε. Το έχω ξαναπεί ότι η κατηγοριοποίηση των βιβλίων δε θα ‘πρεπε να εξυπηρετεί μόνο την τοποθέτησή τους στα ράφια των βιβλιοπωλείων και την οργάνωσή τους στις βάσεις δεδομένων, αλλά και – βασικότερα και πάνω απ’ όλα- τον αναγνώστη. Το «αστυνομικό» ή «Noir» είναι πολύ γενικός όρος για να τα τσουβαλιάσεις όλα μέσα.

Ας δούμε τα βασικά στα γρήγορα. Η αστυνομική λογοτεχνία έχει τις ρίζες της στην Αγγλία του 19ου αιώνα – και σε αυτή «μυηθήκαμε»/ με αυτή μεγαλώσαμε οι περισσότεροι, ή έστω αυτά τα ονόματα μας έρχονται πρώτα στο νου όταν φέρνουμε στο μυαλό μας το «παλιό, καλό, αστυνομικό». Άγκαθα Κρίστι, Σερ Άρθουρ Κόναν Ντόιλ, Πόε (τυπικά οι φόνοι της οδού Μοργκ θεωρείται το πρώτο αστυνομικό έβερ). Στην Αγγλία του 19ου αιώνα λοιπόν, όπου η επιστήμη θεωρεί ότι μπορεί να λύσει όλα τα προβλήματα, ο θετικισμός και ο ρεαλισμός χαιρετούν το ρομαντισμό και του γνέφουν αντίο. Το αστυνομικό αίνιγμα του τότε διατηρούσε έναν σαφή και απλό συλλογισμό: Κάθε πρόβλημα έχει τη λύση του, αρκεί να φτάσει κανείς σε αυτή βήμα -βήμα.

Το αστυνομικό έργο αυτής της βάσης είναι ένας καλοστημένος γρίφος που ξεκινά από το φόνο και συνεχίζει  βήμα -βήμα με τη συγκέντρωση στοιχείων, ακολουθώντας ενδείξεις κι αποκλείοντας έναν – έναν τους υπόπτους, μέχρι τον τελικό -υπεράνω πάσης υποψίας- ένοχο. Χοντρικά. Οι πρώτοι «σίριαλ ντετέκτιβ» είναι σταθεροί και μεθοδικοί χαρακτήρες με παγιωμένη τακτική.

Στην Αμερική τώρα, ξεκινάμε με την εμφάνιση του Noir, όπου το μπατσόνι δεν είναι άμεμπτο, παρά πίνει και καπνίζει και τζογάρει κι αγαπάει τις μοιραίες γυναίκες, βουτά στα σκατά της κοινωνίας, αλλά στη δουλειά του κύριος: Ψυχρός και στυγνός επαγγελματίας. Ντάσελ Χάμετ, Τζέιμς Έλροι, δυο παραδείγματα της αμερικανικής σχολής. Στο σκοτσέζικο παρακλάδι, προσθέστε γκόθικ αέρα, παράξενες ιστορίες και μια twisted sense of humor, πχ Ίαν Ράνκιν. Στις αρχές των ’80, βγαίνει με φόρα στο προσκήνιο η απόλυτη αμερικανική σπεσιαλιτέ, ονόματι serial killers. Οι συγγραφείς αγωνίζονται να καταρρίψουν ρεκόρ και να ξεπεράσουν ο ένας τον άλλο, εμπνεόμενοι από πραγματικά πρόσωπα.

Οι Γάλλοι, καθότι σικ κι έλεγκαντ by nature, μας δίνουν αστυνομικά μυθιστορήματα με κοινωνικοπολιτικό υπόβαθρο, παίρνοντας το noir και δίνοντάς του πινελιές επανάστασης και ταραχών. Το μεγάλο όνομα αυτής της κατηγορίας είναι φυσικά ο Σιμενόν. Οι Ιταλοί ξεκίνησαν την πορεία τους στην αστυνομική λογοτεχνία πατώντας πάνω στο αγγλοσαξονικό σύστημα, αλλά πολύ σύντομα ανέπτυξαν τη δική τους μοναδική κουλτούρα, είτε με την κλασική δομή του καλού που πατάσσει τη διαφθορά (βλέπε Καμιλέρι) ή δίνοντάς μας έργα στα οποία η εξιχνίαση ενός εγκλήματος είναι μόνο η αφορμή για ένα σωρό άλλους συλλογισμούς κι αναλύσεις. Μαντέψτε. Έκο. Να συνεχίσω? Πιο γρήγορα τώρα.

Αργεντινή, Κούβα, Μεξικό. Αστυνομικά μυθιστορήματα με φόντο την παθογένεια του τόπου, τα οικονομικά προβλήματα, το american dream που δε βγαίνει ποτέ αληθινό, τη βαθιά κουλτούρα. Η Τουρκία επίσης έχει εξαιρετικό ενδιαφέρον, μιας και κινείται σε δύο επίπεδα: το δυτικό ταχύτατα αναπτυσσόμενο και το ανατολικό που κινείται εντελώς αντίθετα. Η Ελλάδα με τη μοναχική, μακρά πορεία του Μαρή, πριν το μεγάλο μπαμ και την εμφάνιση των νεοτέρων, έχοντας ως background τον υπόκοσμο του Κολωνακίου. Ένα αστυνομικό παρακλάδι του μεσογειακού είδους, που στοχεύει -στοχοποιεί το νεοπλουτισμό των Ελλήνων, τη διαφθορά των αρχών και των πολιτικών, μπλα μπλα μπλα, τα ξέρετε τα δικά μας. Είναι ίδια κι απαράλλαχτα όλγουειζ. Μάρκαρης και Σια. Η Ισπανία επίσης κινείται πολύ κοντά σε αυτό το ρυθμό.

Κι ας κάνουμε ένα σάλτο προς το Βορρά και το Σκανδιναβικό αστυνομικό μυθιστόρημα που τα τελευταία χρόνια χαίρει της προτίμησής μας. (Από ταχύτητα σκίζουμε σήμερα, δεν έχετε παράπονο). Τι πιο ιδανικό σκηνικό για ένα +500σέλιδο, κινηματογραφικό στόρι, από τις ατέλειωτες νύχτες του Σκανδιναβικού χειμώνα? Μισογυνισμός, ρατσισμός, αλκοολισμός,  φιλοναζιστικά κατάλοιπα, προβληματικές ανθρώπινες σχέσεις, κοινωνικά ανένταχτες ομάδες.

Το σύγχρονο λοιπόν αστυνομικό μυθιστόρημα, πατάει πάνω στη δοκιμασμένη συνταγή, εμπλουτίζοντάς την όμως με: την πτωτική τάση της κοινωνίας, το έγκλημα ως παγκοσμιοποιημένο γεγονός, την αναζήτηση της ευρύτερης παθογένειας και πάνω από όλα την προσπάθεια του ανθρώπου να βρει τη θέση του μέσα σε μια τέτοια κοινωνία, να προσαρμοστεί σε ένα κλίμα τεράστιων αλλαγών και τρελών ταχυτήτων, όπου τα χάσματα είναι μεγαλύτερα από ποτέ.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s