Κριτικές και Κρίσεις

Posted: Ιανουαρίου 8, 2017 by ovithanos in Περιοδικό
Ετικέτες: , , , ,

Από τότε που μπήκα στο τριπάκι να διαβάζω βιβλία και να λέω τη γνώμη μου γι αυτά, έχω ακούσει και διαβάσει διάφορα. Συνήθως αυτά τα διάφορα έρχονται μετά από κάποιο θάψιμο βιβλίου, με τα πολύ χαριτωμένα «δε σέβεσαι τον κόπο του συγγραφέα», «το βιβλίο αρέσει σε πολύ κόσμο, από πού κι ως πού το θάβεις» και άλλα τέτοια παρόμοια. Δεν είμαι βιβλιοκριτικός, αλλά δε χρειάζεται κανείς να είναι βιβλιοκριτικός για να έχει κριτική άποψη.

Αυτό γενικεύοντας, γιατί ειδικεύοντας, η κριτική βιβλίου όταν έχει να κάνει με αυτό που -επίσης χαριτωμένα κι εκνευριστικά- κάποιοι αποκαλούν «βαριά κουλτούρα» όταν αναφέρονται στη λογοτεχνία (όπως ήταν κάποτε/όπως θα έπρεπε ίσως να είναι ακόμα) και σε έργα που όντως χρήζουν ovi_greece_0117_019aανάλυσης κάποιου επιπέδου, προϋποθέτει γνώσεις κι εξειδίκευση που εγώ τουλάχιστον δεν έχω. Πώς θα μπορούσα για παράδειγμα να κρίνω τον Οδυσσέα του Τζέιμς Τζόυς ή το Βέρθερο του Γκαίτε και πολλούς, πολλούς άλλους, πέρα από το να πω την …αναγνωστική μου άποψη κι εμπειρία; (που δε φτάνει).

Κάποιες φορές δεν αρκεί απλά να διαβάσεις ένα βιβλίο για να μπορείς να κρίνεις. Αντίθετα, πρέπει να μελετήσεις. Σοβαρά. Υπάρχουν έργα που έχουν διαμορφώσει εκατομμύρια συνειδήσεις εκεί έξω. Οι 50 αποχρώσεις του γκρι δεν πρόκειται ποτέ να διαμορφώσουν κανέναν, κι ας τις αγάπησαν εκατομμύρια. Το μόνο που μπορεί να σου μάθουν, είναι το τι βιβλίο να μη γράψεις ποτέ – αν σου αρέσει να γράφεις και ονειρεύεσαι να γίνεις συγγραφέας.
Κάποιους συγγραφείς πρέπει να τους μελετήσεις πριν μπορείς να σχηματίσεις μια σωστή κριτική άποψη (και ίσως, πριν δικαιούσαι να έχεις κριτική άποψη). Πρέπει να λάβεις υπόψη όχι μόνο το έργο αλλά και τον άνθρωπο πίσω από αυτό – ποιος ήταν, πού έζησε και πώς και πότε, κάτω από ποιες συνθήκες μεγάλωσε, μορφώθηκε, ποια ήταν η πολιτική, θρησκευτική ακόμα, κοινωνική κατάσταση της εποχής του και του τόπου του. Αυτό είναι μόνο ένα παράδειγμα. Υπάρχουν και …χειρότερα. Δυσκολότερα. Ας αφήσουμε όμως το πολύ εξειδικευμένο κομμάτι της κριτικής κι ας πάμε πιο χαλαρά, πιο γενικά.
Όσο …διαβάζεις, μαθαίνεις. Μαθαίνεις να ξεχωρίζεις το καλό βιβλίο από το σωρό, μαθαίνεις να ξεχωρίζεις το κακό βιβλίο, μαθαίνεις να έχεις άποψη και κρίση για τα βιβλία, και το καλύτερο είναι πως κάποια στιγμή, μπορείς να έχεις μια γενική και κριτική πάντα άποψη για πολλά βιβλία χωρίς καν να χρειαστεί να τα διαβάσεις (ναι, άμα δεν το έβλεπα, δε θα το πίστευα).

Πώς γίνεται να έχεις άποψη για ένα βιβλίο χωρίς να το διαβάσεις;

Εμπειρικά και μόνο, από το εξώφυλλο σε πρώτη φάση. Όταν περνούν πολλά βιβλία από τα χέρια σου (ή την οθόνη σου, ζήτω στους πειρατές), αρχίζεις και παρατηρείς περισσότερο τα πράγματα. Καταλαβαίνεις πότε ένα βιβλίο έχει εξώφυλλο μια εικόνα που φτιάχτηκε ειδικά για το βιβλίο και δουλεύτηκε από επαγγελματία, και δεν είναι μια τυχαία/πιασάρικη φωτογραφία του διαδικτύου που φωνάζει «ΚΛΙΣΕ!» από μόνη της, συνήθως μια πανέμορφη κυρά, μια γέφυρα, ένας πύργος ή ένα δάσος στο βάθος, ένα κόσμημα, ένα τακούνι και τα λοιπά.

Σε δεύτερη φάση, από το οπισθόφυλλο: Όσο πιο κιτς, τόσο πιο κακό. Ναι, ακόμα και οι λέξεις μπορούν να είναι κιτς. «Ένα μαγικό ταξίδι…», «Ένα σκοτεινό μυστικό…», «τρεις ήρωες άγνωστοι μεταξύ τους που συναντιούνται από κάποιο παράξενο παιχνίδι της μοίρας…» μπλα-μπλα, και μπλα-μπλα, και μπλα-μπλα. Όσο πιο στολισμένες οι λέξεις, τόσο πιο μεγάλη η φούσκα.

Σε επόμενη φάση, ανοίγοντας το βιβλίο και διαβάζοντας την πρώτη σελίδα. Για τους πιο έμπειρους, ακόμα και η πρώτη παράγραφος αρκεί. Δεν είναι τυχαίο που λένε πως ο συγγραφέας έχει μόλις 30 δευτερόλεπτα να «τσακώσει» τον αναγνώστη του, είτε αυτός ο συγγραφέας γράφει μυθιστόρημα, είτε διήγημα, είτε …άρθρο. Το ξεκίνημα είναι το παν. Βέβαια αυτό δε δικαιολογεί ένα δυνατό ξεκίνημα και μετά κοιλιά, γιατί μόλις ο αναγνώστης φτάσει στην κοιλιά θα τον χάσεις. Και παρόλο που έχω διαφωνήσει πολλές φορές με αρκετούς φίλους και γνωστούς για το αν πρέπει/μπορείς/αξίζει να παρατήσεις ένα βιβλίο στη μέση ή προς το τέλος, εγώ επιμένω: Μπορώ να παρατήσω και βιβλίο μόλις πριν το τέλος και δε με ενδιαφέρει να το μάθω αυτό το τέλος κιόλας. Δε δικαιολογώ τα κενά, τις κοιλιές, τα προγούλια, όπως θέτε πέστε τα.

Ο συγγραφέας παλεύει με αυτά τα 30 δευτερόλεπτα κάθε φορά. Πρέπει να γράφει έτσι ώστε να μην κάνει τον αναγνώστη να βαρεθεί. Απλό να το λες, εξαιρετικά δύσκολο να το κάνεις. Κι εδώ μια παρένθεση/απάντηση σε κάποιους κακεντρεχείς που κατά καιρούς μου λένε: Αφού ξέρεις τόσα πολλά τάχα, γιατί δε γράφεις ένα σούπερ γουάου βιβλίο να χεστείς στο χρήμα;

Εμ, να σας πω. Επειδή ξέρω τι είναι το οφσάιντ, πού είναι η σέντρα, ποιος είναι ο λίμπερο και στα πόσα μέτρα εκτελείται το πέναλτι, δε σημαίνει ότι μπορώ αύριο το πρωί να φορέσω τη φανέλα και να πάω για ζέσταμα στο Μπερναμπέου. Οκ;

Συνεπώς, διαβάζω την πρώτη σελίδα του βιβλίου, το άνοιγμα που λέμε και καταλαβαίνω: Το ύφος, τη γραφή, το ρυθμό. Αν είναι κάπως στην πρώτη σελίδα, έτσι θα είναι και στις επόμενες. Ξέροντας την υπόθεση και βλέποντας το εξώφυλλο/οπισθόφυλλο κι έχοντας διαβάσει και την πρώτη σελίδα, ναι, μπορώ να σας πω περί τίνος πρόκειται. Αυτό πάλι γενικεύοντας.

Υπάρχει κι ακόμα ένας τρόπος να κρίνεις βιβλίο χωρίς να το διαβάσεις κι αυτό έχει σχέση με το διαδίκτυο και τα Social Media. Όταν βλέπω ανθρώπους να αυτοβαφτίζονται συγγραφείς στα προφίλ τους, να είναι ανορθόγραφοι ή να γράφουν με κεφαλαία, να βρίσκονται νύχτα μέρα Online και να ποστάρουν μαλακιούλες για να ψαρεύουν Like, όταν κάνουν αιτήματα φιλίας για να σου πασάρουν το …πόνημά τους, ξέρω. Είναι μάπα. Παίδες, είναι μάπα. Γκαραντί.

Την κριτική πολλοί εμίσησαν. Υπάρχουν λόγοι να τη μισεί κανείς. Δεν πιστεύω στον κόπο του συγγραφέα όταν αυτός ο κόπος υποτίθεται ότι πέρασε από εκδότες, διορθωτές κι επιμελητές κι έφτασε σε μένα με τη μορφή ενός αναγνώσματος που με περνάει για ηλίθια και με τιμή πενταπλάσια της αξίας του. Επίσης δεν πιστεύω στην καλοπροαίρετη και κακοπροαίρετη κριτική. Αν ένα έργο είναι καλό, θα μιλήσει από μόνο του. Όσο κακοπροαίρετα κι αν το κρίνει κάποιος, το καλό είναι καλό και όποιος έχει λίγο μυαλό στο κεφάλι του, μπορεί να το ξεχωρίσει. Αντίθετα, όσο καλοπροαίρετα και μαλακά κρίνει κάποιος ένα κακό βιβλίο, πάντα θα παραμένει κακό. Στον αιώνα τον άπαντα.

Κατά τα άλλα, μιλάμε πάντα για μια προσωπική υπόθεση. Και το να έχει κανείς αυλικούς που σε κάθε του βήμα θα του λένε πόσο ωραία γράφει και τι ωραία που τα λέει, δεν του προσφέρει τίποτα πέρα από πόντους στο εγώ του και την καλή του διάθεση. Αν υπάρχουν λάθη, κάποιος πρέπει να τα επισημάνει. Αυτό δε σημαίνει ότι ο κάθε συγγραφέας μπορεί ή πρέπει να παίρνει στα σοβαρά την κάθε πίπα που του γράφουν, γιατί στο τέλος δε θα γράψει τίποτα. Όλοι προφανώς έχουν ένα στενό κύκλο Ideal Readers, που εμπιστεύονται κι εκτιμούν. Πέρα από αυτό, ο συγγραφέας έχει τον τελικό λόγο. Κι εμείς, είμαστε αναγνώστες.

Κατερίνα Χαρίση

*****************************************

Το κείμενο είναι απο το ψηφιακό περιοδικό ArsOvi,
στο πρώτο τεύχος του με αφιέρωμα στην Κριτική Βιβλίου
και μπορείτε να το βρείτε ΕΔΩ!

Advertisements
Σχόλια
  1. Ο/Η MichaelK λέει:

    Εν πολλοίς συμφωνώ με το άρθρο ειδικά με το τρίτο μέρος μπορώ να πω ταυτίζομαι. Βέβαια για την κριτική των βιβλίων μπορούμε να συζητάμε ώρες!

    Αρέσει σε 1 άτομο

  2. Ο/Η matobookalo λέει:

    Συμφωνώ και εγώ σ’ αυτά που λες γενικά και μ’ αρέσει πιο πολυ πως τα λες! Μπράβο για το περιοδικό!

    Μου αρέσει!

  3. Ο/Η SkiAMaXiA λέει:

    αχαχαχαχα σωστός 😀

    Αρέσει σε 1 άτομο

  4. Ο/Η MichaelK λέει:

    Πριν λίγο ολοκλήρωσα και την ανάγνωση του περιοδικού. Βέβαια για να είμαι τίμιος επικεντρώθηκα κυρίως στα άρθρα για την κριτική και δεν διάβασα διεξοδικά πολλές από τις ιστορίες. Το αφιέρωμα στην κριτική μου άρεσε πολύ και χαίρομαι γιατί διάβασα και απόψεις και σκέψεις που συμπίπτουν με τις δικές μου και άλλες που με έβαλαν σε (γόνιμες) σκέψεις. Ιδιαίτερα με ικανοποίησε το γεγονός ότι έχω καταφέρει (έτσι πιστεύω τουλάχιστον) να αποφύγω τις «παγίδες» που προβλημάτισαν και τους αρθογράφους. Φυσικά και δεν είμαι κριτικός απλά την προσωπική μου άποψη και εντυπώσεις μεταφέρω για το περιοδικό (όπως και για τα άλλα αναγνώσματά μου) αλλά σίγουρα έμεινα ικανοποιημένος από την ποιότητα όσων διάβασα και ελπίζω το επόμενο τεύχος να είναι εξίσου ενδιαφέρον και καλογραμμένο!

    Αρέσει σε 1 άτομο

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s