Archive for the ‘Αυτοβιογραφία’ Category

Σε μια κοινωνία υπερκαταναλωτική, όπως είναι φυσικό δεν θα μπορούσε να ξεφύγει το βιβλίο. Ειδικά τα τελευταία χρόνια που χάρις σε εκβιασμούς και εκφοβισμούς ασχέτων και αισχροκερδών εκδοτών, τα βιβλία pulp-fiction – εκδόσεις σκουπίδια – έχουν εισβάλλει και μάλιστα βίαια στις βιτρίνες των βιβλιοπωλείων και έχουν γίνει αντικείμενο «επένδυσης» και μάρκετινγκ. Έτσι έχουμε αποκτήσει μια νέα κατηγορία βιβλίων, αυτών των φαστφουντάδικων, ήτοι βιβλία που προκαλούν με το λίπος τους και ζημιά.

Η Νορβηγία είναι μια χώρα με παράδοση στο καλό βιβλίο, έχοντας να παρουσιάσει συγγραφείς όπως o κλασσικός Henrik Ibsen (Ερρίκος Ίψεν), ο Bjørnstjerne Bjørnson, ο Ole Rølvaag ή ο Gunnar Larsen και από τους πιο σύγχρονους ο ήρωας της Νορβηγικής αντίστασης  Lise Børsums, και οι Astrid Tollefsen, Espen Haavardsholm (με την καταπληκτική νουβέλα Drift) ή στο αστυνομικό μυθιστόρημα ο Jørn Lier Horst. Παρ’ όλα αυτά, οποιαδήποτε αναφορά στο Νορβηγικό βιβλίο αυτή τη στιγμή έχει στην κορυφή της μια μετριότητα, από αυτές που κατασκευάζουν φαστφουντάδικες ιστορίες/παραλήρημα μυστηρίου γεμάτες από λίπος και καθόλου θρεπτική ουσία, τον Jo Nesbø.

biblio_17_0004Αλλά η Νορβηγική λογοτεχνία είναι πολλά περισσότερα από μια μετριότητα και το έδειξε σε όλους μας το 2013 ο Karl Ove Knausgaard, με το βιβλίο του: «A Death in the Family: My Struggle 1» (Ένας Θάνατος στην Οικογένεια – ο Αγών μου 1ο) όταν μεταφράστηκε και στα αγγλικά.

Ο 48χρονος Karl Ove Knausgaard είναι δείγμα της γενιάς του στη Σκανδιναβία. Όπως λέει και ο ίδιος σε συνεντεύξεις του, από μικρός ήθελε να γίνει κάπως διάσημος, κάτι  σαν το απόλυτο σκανδιναβικό παράδειγμα τους Abba, αλλά στο δικό του στιλ που τον ήθελε σκοτεινό και Goth, ντυμένο σαν τον Edge των U2, να γράφει ποιήματα και να παίζει σε ένα ροκ συγκρότημα χωρίς συγκεκριμένα σχέδια, αλλά με πολλά όνειρα. Σε όλη αυτή την πορεία πάντα έγραφε ακόμα και στους στίχους του, για τον πατέρα του, για τη ζωή του μέσα σε μια μικροαστική οικογένεια με ρίζες στην αγροτική Νορβηγία, για μια κοινωνία ζαλισμένη από το αλκοόλ και μια γενιά με χαμένα όνειρα. Αυτά παρ’ όλο τον εξωτερικό πλούτο που έφερε το πετρέλαιο στη χώρα. Αυτό όμως – το γεγονός οτι εγραφε συχνα για τη ζωή του και ειδικά για τον πατέρα του – ο ίδιος δεν το είχε συνειδητοποιήσει, μέχρι που στα σαράντα του έγινε κι εκείνος πατέρας.

Πατέρας ο ίδιος πια, άρχισε να καταλαβαίνει καλύτερα τον δικό του πατέρα – χωρίς όμως και να τον δικαιολογεί για τις πράξεις του – και αυτό σταδιακά οδήγησε σε πολλές εκτυπωμένες κόλλες χαρτί και βράδια πάλης με τις αναμνήσεις του. Το «A Death in the Family: My Struggle Book 1», πάντα σύμφωνα με τον ίδιο το συγγραφέα, ήταν το πρώτο από μια σειρά έξη βιβλίων που ενώ έχει το στιλ και το ρυθμό μυθιστορήματος, στη πραγματικότητα περιγράφει και εξιστορεί γεγονότα από την ίδια του την οικογένεια, την ίδια του τη ζωή, με κέντρο της τουλάχιστον στην αρχή τον ίδιο τον πατέρα του.

biblio_17_0003.gifΗ ειρωνεία είναι ότι η δόξα και αναγνωσιμότητα που αποζητούσε από παιδί και δεν ήρθε ποτέ ουτε από το ροκ ουτε από την ποίηση, ήρθε από τον πατέρα του. Το γεγονός ότι 500,000 αντίτυπα του πρώτου βιβλίου πουλήθηκαν σε ένα χρόνο σε μια χώρα μόλις των μετά βίας πέντε εκατομμυρίων, δείχνει ότι …όλοι οι νορβηγοί έχουν διαβάσει το βιβλίο του και το όνομα Karl Ove Knausgaard έχει γίνει γνωστό σε κάθε γωνιά της χώρας.

Τώρα πια, ολοκληρωμένο με τις έξι συνέχεις του, το βιβλίο έχει μεταφραστεί σε 22 γλώσσες (δεν ξέρω αν συμπεριλαμβάνονται τα ελληνικά) και σε όλες τις μεταφράσεις, κάτι που ήθελε να μεταφέρει ο συγγραφέας ήταν ο δικός του αφηγηματικός προφορικός λόγος -ή καλυτέρα ο δικός του γλωσσικός τρόπος έκφρασης. Γι’ αυτό για παράδειγμα στην αγγλική μετάφραση, παρ’ όλη την πολύ καλή δουλειά του Don Bartlett υπάρχουν σημεία που δεν …ηχούν και τόσο αγγλικά, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν βγάζεις νόημα. Απλά ο συγγραφέας ήθελε να μεταφέρει τον τρόπο που θα το έγραφε ο ίδιος αν το είχε γράψει απ’ ευθείας στα αγγλικά, τον τρόπο που μιλάει ο ίδιος αγγλικά και αυτό ίσως να κάνει τον αναγνώστη να νιώσει πιο κοντά του.

Μεγάλα κομμάτια και των έξι βιβλίων είναι αφιερωμένα σε πολύ προσωπικές σκέψεις και αναλύσεις του συγγραφέα, παρέα με πολλά τσιγάρα και ποτά, αλλά κι αυτό ακόμα προσθέτει στη μαγεία του βιβλίου αλλά και στη γνωριμία του μη Νορβηγού αναγνώστη με την Νορβηγική κοινωνία.

biblio_17_0005.gifΔεν είναι εύκολο βιβλίο και μάλιστα 3,600 σελίδες (τόσο είναι περίπου και τα έξη βιβλία) το κάνουν και μεγάλο βιβλίο για να διαβάσεις τις τυχαίες σκέψεις κάποιου, αλλά ταυτόχρονα είναι ένα βιβλίο παράθυρο προς το νορβηγικό τρόπο σκέψης και ένα από τα βιβλία που σε κάνουν να σκεφτείς. Που σε κάνουν να αναζητήσεις τις δικές σου σκέψεις ακόμα και στα υπαρξιακά ή οικογενειακά προβλήματα του Knausgaard.

Δεν θα το συμπεριελάμβανα στα κλασσικά («πρέπει» να διαβαστούν) βιβλία, αλλά μπορώ να καταλάβω γιατί οι σύγχρονοι Νορβηγοί ένιωσαν ότι κάποιος μέσα από τη προσωπική του ιστορία στην ουσία εξιστορούσε την ιστορία του μέσου Νορβηγού από το 1940 και μετά. Μάλιστα – και με πολύ ειρωνική διάθεση από το συγγραφέα –  ο τίτλος συμπεριλαμβάνει την επεξήγηση «Ο Αγών μου» ειρωνευόμενος το ομότιτλο βιβλίο του Χίτλερ, αλλά και κάνοντας μια ιστορικά χρονική αναφορά στη Νορβηγία του δευτέρου παγκοσμίου πολέμου και την Ναζιστική κατοχή.

Επαναλαμβάνοντας ότι δεν ξέρω αν το βιβλίο έχει κυκλοφορήσει σε ελληνική μετάφραση, η αγγλική μου άρεσε και γνωρίζοντας καλά τους Σκανδιναβούς υπήρξαν στιγμές που με έκανε ακόμα και να γελάσω. Ο Knausgaard συνεχίζει να είναι ο αγαπημένος συγγραφέας των Νορβηγών σε αντίθεση με τον Jo Nesbø που σταδιακά παίρνει τη θέση που του αξίζει στην νορβηγική βιβλιοθήκη, στο κάτω ράφι στα υπ’ όψιν για πέταμα.

Advertisements

biblio_0016.gifΕίμαι σίγουρος ότι το όνομα Trevor Noah δεν σημαίνει τίποτα απολύτως για τους περισσοτέρους στην Ελλάδα. Πριν από δυο χρόνια πολλοί λίγοι ήταν αυτοί που τον ξέρανε στην Αμερική, μέχρι που μια μέρα όχι απλά τον γνωρίσανε αλλά ο νεαρός Trevor έγινε ο κεντρικός παρουσιαστής ενός από τα πιο γνωστά κωμικά βράδυνα talkshow της αμερικανικής τηλεόρασης, αντικαθιστώντας τον συνταξιοδοτούμενο θρύλο, Jon Stewart. Πιο συγκεκριμένα, αυτό έγινε τον Σεπτέμβριο του 2015 αφήνοντας άφωνους πολλούς και ειδικά άλλους γνωστούς κωμικούς της αμερικάνικης τηλεόρασης και μνηστήρες της θέσης.

Ο Trevor Noah είναι άκρα πολιτικοποιημένος, τι πιο φυσικό για κάποιον που γεννήθηκε και μεγάλωσε μέσα στο νοτιοαφρικανικό απαρτχάιντ, αλλά όπως εξηγεί συχνά και ο ίδιος, πολιτικοποιημένος όχι αριστερά ή δεξιά αλλά δημοκρατία ή φασισμός. Και τον φασισμό τον έζησε στο πετσί του στην κυριολεξία ο Trevor.

Παιδί έρωτα μια μαύρης γυναίκας με ρίζες στη φυλή των Xhosa (την ίδια με τον Νέλσον Μαντέλα) με έναν Ελβετογερμανό, από τη στιγμή που γεννήθηκε, η ύπαρξή του ήταν λόγος τιμωρίας από την κυβέρνηση του απαρτχάιντ όχι μόνο για τους δυο γονείς του, που και μόνο η συνεύρεση τους ήταν παράνομη και τιμωρείτο αυστηρά από το νόμο με ποινές που ξεπερνούσαν τα 2-5 χρόνια φυλάκισης, αλλά και για τον ίδιο που …γεννήθηκε απο το παράνομο ζευγάρι. Αυτή ήταν η πραγματικότητα του απαρτχάιντ.

Υπάρχει μια σκηνή στο βιβλίο που είναι τόσο τρομακτικά δραματική, που γελάς όχι μόνο γιατί ο Trevor Noah διαθέτει έντονο χιούμορ στη γραφή του αλλά και από νευρικότητα, αγνοώντας πώς πρέπει να συμπεριφερθείς. Έτσι καταφεύγεις στο γέλιο σαν διέξοδο και άμυνα, που σου δίνει ο ίδιος ο συγγραφέας.

Επειδή ο Trevor Noah ήταν από τα χρώματά του εμφανώς μιγάς, όταν η μητέρα του τον έβγαζε για βόλτα φρόντιζε να το κάνει με μια φίλη της, επίσης μιγά, ώστε να φαίνεται ότι το παιδί ήταν δικό της κι εκείνη η ντανά, η …υπηρέτρια. Αυτό γιατί οι μιγάδες περνούσαν σε άλλη …κατηγορία με άλλες τιμωρίες. Μια μέρα λοιπόν σε αυτή τη βόλτα τυχαίνει να συναντήσουν τον πατέρα του Trevor, όπου όπως είναι φυσικό το παιδί βλέποντας τον πατέρα του τρέχει στην αγκαλιά του. Ο πατέρας του Trevor τώρα, ξέροντας ότι αν αποκαλυφθεί ότι είναι γιος του ο μιγάς θα πάει φυλακή, αρχίζει να τρέχει για να ξεφύγει από το παιδί και ο Trevor που νομίζει ότι όλα είναι παιχνίδι …ακολουθεί τρέχοντας τον πατέρα του για να τον πιάσει. Όλα αυτά με την μητέρα από πίσω που σέρνει μαζί της και τη μιγάδα φίλη της για να μην φανεί ότι αυτή είναι η μητέρα του παιδιού.

Η εικόνα τελείως σουρεαλιστική αλλά την ίδια στιγμή δίνει και μια έστω φευγαλέα ματιά για το πώς μεγάλωσε αυτό το παιδί, κάτω από ποιες συνθήκες και σε ποιο κράτος. Ο Trevor έζησε όλες τις αμαρτίες, τη βία και τη βλακεία ενός ρατσιστικού καθεστώτος, κι όταν αυτό τέλειωσε έζησε και μια άλλη πλευρά, αυτή των σκλάβων που επιτέλους ελευθερωθήκαν. Εκεί πια μια καινούργιας μορφής βίας και βλακείας απλώθηκε στη Νότιο Αφρική με πολλές πληγές και αμαρτίες. Γιατί για κάποιους το να είσαι Xhosa ήταν αμαρτία και ο πατέρας σου να είναι λευκός έγκλημα.

biblio_0017.gif

Έτσι και ο τίτλος του βιβλίου: Born a Crime. Γεννημένος έγκλημα, αν και μια πιο σωστή παράφραση του τίτλου θα ήταν Καταδικασμένος εγκληματίας από γέννησης.  Στα πρώτα του χρόνια μέχρι την εφηβεία ο Trevor Noah γνώρισε τη βία, τον φόβο, τον εκφοβισμό, την πείνα, τον ρατσισμό, τον φασισμό. Όλα στη χειρότερή τους μορφή. Μετά γνώρισε και την ενδοοικογενειακή βία που έφτασε μέχρι τη μητέρα πυροβολημένη στο πρόσωπο και ζωντανή από καθαρή τύχη γιατί μπλοκάρισε το όπλο του τότε συζύγου της. Στην Αμερική σχεδόν κατέφυγε το 2011 κυνηγημένος από τον τέως σύζυγο και παραλίγο δολοφόνο της μητέρας του.

Στη Νότια Αφρική είχε ήδη αρχίσει να χτίζει μια κάποια καριέρα και να γίνεται γνωστός σαν κωμικός, αλλά η Αμερική για τον Trevor Noah αποδείχτηκε πραγματικά η χωρά των ευκαιριών. Ειδικά μετά τη γνωριμία του με τον Jon Stewart το 2014.

biblio_0018

Ο Trevor Noah δεν είναι συγγραφέας από αυτούς που γράφουν ιστορίες που θα κάνουν τον αναγνώστη να συμβαδίσει μαζί του σε περιπέτειες μυστηρίων και φαντασίας. Αυτό που ένιωσα εγώ, ήταν ότι αυτός ο νέος άνθρωπος είχε ανάγκη την κάθαρση, την εσωτερική του κάθαρση. Και το έκανε με τον καλύτερο τρόπο που ξέρει ο ίδιος, δημόσια και με πολύ χιούμορ. Έτυχε απλά να το κάνει με το γραπτό λόγο, θα μπορούσε άνετα να το κάνει με μια ταινία ή με παραστάσεις σε θέατρα σε όλο τον κόσμο. Ίσως και να ένιωσε ότι αυτά που ήθελε να πει ήταν τόσα πολλά, που μόνο χιλιάδες λέξεις στο χαρτί μπορούσαν να τα εκφράσουν και παράλληλα να πλησιάσει όσο γίνεται πιο πολύ κόσμο σε όλο το κόσμο.

Ο Trevor Noah γεννήθηκε το 1984, άρα ένας νεαρός άντρας μόλις 32 χρονών δεν θα μπορούσες να πεις ότι έγραψε την αυτοβιογραφία του. Έχει τουλάχιστον άλλα τόσα χρόνια μπροστά του να ζήσει αναρίθμητες ακόμα περιπέτειες καλές και κακές. Όπως είπα και πριν, αυτό ήταν μια γραφή κάθαρσης που έπαιξε και λίγο το ρόλο του ψυχολόγου/εξομολογητή για τον Trevor Noah, μια ευκαιρία να μιλήσει για όλα. Να ξεγυμνωθεί συναισθηματικά μπροστά στο μεγαλύτερο δυνατόν κοινό. Παράλληλα ήταν και ένας φόρος τιμής για τη μητέρα του που πολλές φορές διαβάζοντας το κείμενο νιώθεις ότι αυτή είναι η πραγματική ηρωίδα του βιβλίου.

Η μητέρα του Trevor Noah, όπως ο ίδιος την περιγράφει προσπαθώντας αρκετές φορές να φανεί «αντικειμενικός», είναι μια υπερβολικά γενναία γυναίκα που αντιμετώπισε αντικειμενικά τραγικές καταστάσεις πάντα με χαμόγελο, με χιούμορ και με μια μικρή δόση παιδιού που παίζει. Η εικόνα της από το βιβλίο και μόνο την κάνει ιδιαίτερα συμπαθή, σαν τη θεία που έχει κάθε οικογένεια, αυτή την επαναστάτρια που σε παρασέρνει σε σημείο να ξεχνάς ότι είναι η μεγαλύτερη σου θεία.

Το βιβλίο του Trevor Noah, Born a Crime, αξίζει να το διαβάσετε όχι μόνο για το χιούμορ που προβάλλει ο γνωστός κωμικός και τα δράματα που έζησε σε όλη τη διάρκεια της ζωής του, αλλά και σαν ιστορικό ντοκουμέντο για μια πολύ σημαντική περίοδο της παγκόσμιας ιστορίας, με εσωτερικές μαρτυρίες και μαθήματα που δεν πρέπει ποτέ πια να ξαναγίνουν παθήματα.

Το βιβλίο κυκλοφόρησε την 1η Νοεμβρίου του 2016 σε μορφή τόσο έντυπη όσο και ψηφιακή και μπορείτε να το βρείτε – στα αγγλικά τουλάχιστον – σε όλα τα ψηφιακά βιβλιοπωλεία.