Posts Tagged ‘Απόψεις’

Όσοι διαβάζετε και κατέχετε λίγο από το διαδίκτυο, σίγουρα ξέρετε και το Goodreads – το Trip Advisor της λογοτεχνίας όπως το αποκαλούν ορισμένοι (όχι και τόσο κολακευτικά), ή αντίστοιχα άλλα σάιτ και γκρουπς και σελίδες όπου έτεροι αναγνώστες παραθέτουν την αναγνωστική τους εμπειρία συνοδευόμενη και/ή από μια βαθμολογία.

Τώρα, αν βγάλετε απ’ έξω αυτούς που διαβάζουν μονίμως σαβούρα και την άποψή τους δε χρειάζεται να την πάρετε ποτέ στα σοβαρά, αν βγάλετε κι αυτούς που γράφουν με εντελώς διαφορετικά κριτήρια πέραν της προσωπικής τους εμπειρίας από το εκάστοτε βιβλίο – φιλία με το συγγραφέα, συγγένεια με το συγγραφέα, κουμπαριά με το συγγραφέα, υποχρέωση στο συγγραφέα/τον εκδότη/το χ-ψ σάιτ που τους φιλοξενεί, οικονομικό όφελος ή ο,τιδήποτε άλλο, αν βγάλετε και τα τρολς – αυτούς που φροντίζουν πάντα να θάβουν ένα βιβλίο χωρίς κανένα επιχείρημα και με αιτιολογία αόριστη «Δε μου άρεσε!», «Βαρετό!», μας μένει μια αρκετά μεγάλη μερίδα αναγνωστών που αξίζει να παρακολουθεί κανείς και, παρόλο που θα βρεθείτε πολλές φορές να διαφωνήσετε με την άποψή τους (η διαφωνία είναι ευλογία!) θα διαπιστώσετε ότι έχετε εμπιστοσύνη στα γραφόμενά τους και θα επιστρέψετε σε αυτούς.

Αν διαβάζετε απόψεις αναγνωστών πριν αγοράσετε κάποιο βιβλίο και αν σκέφτεστε ότι θα θέλατε να γράψετε και κάποια δική σας, παρακάτω μερικές χρήσιμες συμβουλές. Δε χρειάζεται να πάρετε καμία στα σοβαρά στην τελική, όλα είναι θέμα morality και common sense – κουβέντα να γίνεται και κρατήστε τα σε μια ακρίτσα του μυαλού σας για όποτε/αν το αποφασίσετε.

Η ειλικρίνεια είναι το πιο σημαντικό

Να είστε ειλικρινείς στις απόψεις σας. Δεν είναι δύσκολο, αλήθεια. Αποστασιοποιηθείτε από το πρόσωπο (συγγραφέας) και εστιάστε στο έργο. Το κάθε βιβλίο δεν κρίνει ούτε το συνολικό έργο του κάθε συγγραφέα (εκτός αν γράφει απανωτές μάπες), ούτε φυσικά τον ίδιο ως άνθρωπο (αν κι εδώ μπορεί να υπάρξουν ενστάσεις).

Αν σας συνδέει μια οποιαδήποτε σχέση μαζί του, αυτός είναι ένας ακόμη λόγος να είστε ειλικρινής. Διαφορετικά α) δεν τον βοηθάτε β) αν είναι τόσο κομπλεξικός που δε δέχεται τις απόψεις των άλλων, πρέπει μάλλον να αλλάξει δραστηριότητα (ας κεντάει) και επίσης να κοιτάξετε το ενδεχόμενο επανεξέτασης της σχέσης σας (δεν σας αξίζουν οι κομπλεξάρες).

Αν πάλι έρχεστε σε τόσο δύσκολη θέση, αφήστε το τελείως. Μη γράφετε τίποτα. Πρέπει σώνει και καλά μια δημόσια αναγνωστική εμπειρία που θα μοιραστείτε, να είναι από το χάλια βιβλίο που έγραψε ο συγγραφέας κολλητός σας; Αφήστε να το θάψουν άλλοι (που δεν τον ξέρουν και δεν τους νοιάζει).

Μην μπερδεύετε την ειλικρίνεια με την καφρίλα.

Μπορείτε να είστε απόλυτα ειλικρινής με όμορφο τρόπο κι επιχειρηματολογώντας. Αν φυσικά σας ενδιαφέρει πραγματικά να παραθέσετε μια ολοκληρωμένη άποψη που θα ωφελήσει κάποιον συγγραφέα (πρακτικά) και τους αναγνώστες (οικονομικά) κι όχι να περάσετε την ώρα σας λέγοντας ότι κάτι κάνατε.

Ο χαβαλές είναι αποδεκτός (εννοείται!) και σε ορισμένα βιβλία μόνο ο χαβαλές ταιριάζει. Όμως κι εκεί υπάρχει όριο, και το «είμαι ειλικρινής» δε σημαίνει ότι προσβάλλω. Άσχετα αν συνήθως ο κρινόμενος προσβάλλεται. Για την ακρίβεια και αν μιλάμε με ελληνικά δεδομένα, ο κρινόμενος πάντα θα προσβληθεί, ό,τι και να του γράψεις, εκτός κι αν είναι ύμνος (λες και του χρωστάς τη ζωή), οπότε μη δίνετε σημασία στους εγωμανείς γραφιάδες του ελληνικού ρεπερτορίου και πείτε μας απλά τη γνώμη σας.

Αφήστε λίγο χρόνο να περάσει πριν γράψετε. Θα δείτε ότι θα είναι πιο εύκολο, πιο αντικειμενικό, πιο αξιόπιστο το κείμενό σας.

Απευθύνεστε στους αναγνώστες, που λυπούνται το ίδιο τα λεφτουδάκια τους όπως κι εσείς. Αν χρωστάτε κάτι σε κάποιον, αυτό είναι η ειλικρίνεια σ’ αυτούς που αγοράζουν τα βιβλία που γράφουν οι άλλοι.

Αν πάλι συγγραφέας σας έχει ζητήσει την άποψή σας, τότε εκεί επιβάλλεται η ειλικρίνεια – γιατί να το κάνει, αν δεν είναι σίγουρος ότι θα επισημάνετε τα όποια σημεία ώστε να βοηθηθεί; Έχει εμπιστοσύνη στην άποψή σας!

Επιβάλλεται και η προσοχή (βλέπε «μην μπερδεύετε την ειλικρίνεια με την καφρίλα). Σας τα λέω έχοντας υπάρξει ΠΟΛΥ κάφρος σε διαδικτυακές βιβλιοαπόψεις. Δεν έχω μετανιώσει παρά μόνο για το χρόνο που σπατάλησα να διαβάσω ένα ηλίθιο βιβλίο για να το θάψω μετά. Totally wasted time, δεν υπάρχει λόγος κανένας να το κάνει κανείς. Εκτός αν θέλετε να ξεσπάσετε κάπου ξερωγώ, ε ρίχτε τα σε ένα βιβλιοπολτό. Μικρό το κακό, μίνορ ντάματζ.

Το λοιπόν, δεν υπάρχει άλλη συμβουλή. Η αλήθεια είναι το παν σε αυτά τα παιχνίδια, και το μόνο που έχετε να ρισκάρετε είναι η αξιοπιστία σας – κι εκτός αν ζείτε από τις διαδικτυακές σας απόψεις και ζείτε καλά, με καλό μισθό, πλήρη ασφάλιση, αυτοκίνητο, πριμ, άδειες μετ’ αποδοχών, παροχές (λάπτοπ, τάμπλετ, κινητό, διακοπές, διαμέρισμα στην Πλάκα) και τα ρέστα, ΔΕΝ αξίζει να τη χάσετε για καμία ιντερνετική (και άκρως προσποιητή) συμπάθεια από τους συγγραφείς που σας έχουν – τραστ μι – χεσμένους.

Αυτά ρε αγάπες. Αντίλ νεξτ τάιμ.

 

Κατερίνα Χαρίση

Advertisements

Το «Τρείς μέρες, μια ζωή» είναι το πρώτο βιβλίο του Pierre Lemaitre που πέφτει στα χέρια μου. Ένιωθα κάπως παράξενα όταν το ξεκίνησα, είχα ακούσει τα καλύτερα για τον συγγραφέα αλλά είχα καιρό να διαβάσω γαλλική λογοτεχνία και δεν ήξερα εάν ήταν του γούστου μου πλέον. Τώρα τελευταία έχω αρχίσει να αντιλαμβάνομαι πως οι προτιμήσεις μου στα βιβλία έχουν αλλάξει και φοβάμαι ότι αυτά που κάποτε θα τα λάτρευα τώρα θα με αφήσουν αδιάφορη. Στην περίπτωση του μυθιστορήματος αυτού η αλήθεια βρίσκεται κάπου στην μέση.

Ναι, μου άρεσε αλλά δεν με συγκίνησε όπως θα έκανε άλλοτε. Πάντα στις κριτικές μου – ή όπως θέλουν να τις αποκαλούν μερικοί απλή έκθεση των απόψεών μου – προσπαθώ να δώσω τόσο τα θετικά όσο και τα αρνητικά στοιχεία του βιβλίου όσο πιο ξεκάθαρα μπορώ.

«Στα τέλη Δεκεμβρίου του 1999 μια απρόσμενη σειρά από τραγικά γεγονότα χτύπησε το 20961218_502256363441379_2144291461_oΜποβάλ, με το πιο σημαντικό να είναι, φυσικά, η εξαφάνιση του μικρού Ρεμί Ντεσμέ. Σε αυτή την περιοχή που καλύπτεται από δάση, και που ζει σε αργούς ρυθμούς, η ξαφνική εξαφάνιση αυτού του παιδιού προκάλεσε κατάπληξη και έφτασε να θεωρηθεί, από πολλούς κατοίκους, ο προάγγελος επερχόμενων καταστροφών. Για τον Αντουάν, που βρισκόταν στο επίκεντρο αυτού του δράματος, όλα άρχισαν με τον θάνατο ενός σκύλου. Του Οδυσσέα.»

Ο Pierre Lemaitre έγραψε ένα βιβλίο που δεν ταιριάζει ξεκάθαρα σε ένα είδος λογοτεχνίας. Είναι κοινωνικό, με στοιχεία μυστηρίου αλλά και suspense. Ο κεντρικός ήρωας είναι ένα 12χρόνο παιδί με το όνομα Αντουάν ο οποίος μας χαρίζει στιγμές πολύ έντονες και κλειστοφοβικές. Τον βρήκα αρκετά συμπαθητικό και θεωρώ πως η επιλογή του συγγραφέα να μας εξιστορήσει την ιστορία σε τρίτο πρόσωπο βοήθησε πολύ σε αυτό. Βλέπεις το χαρακτήρα του να εξελίσσεται μέσα από τις δραματικές καταστάσεις στις οποίες εμπλέκεται και βιώνεις συχνά μαζί του τα διάφορα συναισθήματα που γεννιούνται μέσα του. Είναι ο μοναδικός χαρακτήρας που πραγματικά δέθηκα μαζί του, όλοι οι άλλοι μου φάνηκαν κάπως άνευροι, χάρτινοι, τέλος πάντων δεν τους ένιωσα πραγματικούς.

Η ιστορία χωρίζεται σε δύο μέρη, με το πρώτο να είναι αρκετά μεγαλύτερο και στο δεύτερο κομμάτι της ιστορίας ο Αντουάν είναι ενήλικος. Το πρώτο κομμάτι μου άρεσε αρκετά πιο πολύ, θεωρώ πως τα γεγονότα που διαδραματίστηκαν έχουν πολύ περισσότερο ενδιαφέρον όταν βλέπεις πώς τα χειρίζεται η ψυχολογία ενός παιδιού. Αλλά σίγουρα έχει και ενδιαφέρον να δεις πώς αυτά επηρέασαν και τον ενήλικα. Το τέλος είναι κατανοητό, συμφωνώ με τα συμπεράσματα που βγήκαν στο τέλος. Η ψυχολογία ενός ανθρώπου, το ένστικτο της αυτοσυντήρησης..όλα αυτά έπαιξαν τον ρόλο τους πολύ όμορφα.

Υπήρξαν κάποια στοιχεία μέσα στο βιβλίο που δεν μου άρεσαν, προς το τέλος κυρίως. Μερικές φορές γινόταν πολύ μονότονο, ήταν να σα βρίσκεσαι σε ένα δωμάτιο χωρίς παράθυρο· γινόταν πνιγηρό. Ήταν αρκετά καταθλιπτικό!

Σε τελική ανάλυση μετά από δύο βδομάδες που το διάβασα σχεδόν έχω αρκετά θετικά να πω και συνεχίζω να θέλω να το προτείνω σε ανθρώπους, όποτε ήταν μια ευχάριστη αναγνωστική εμπειρία!

Γεωργία Ζαρκαδάκη

Ένα μέτριο Δείπνο

Posted: Σεπτεμβρίου 4, 2017 by SkiAMaXiA in Μυθιστόρημα
Ετικέτες: , , , ,

Το δείπνο σαν ιδέα με κάνει πολύ χαρούμενη, σαν πλοκή βιβλίου μου φάνηκε πολύ ερεθιστική και κοντά στα δικά μου λημέρια. Αγαπώ ένα καλοδουλεμένο ψυχολογικό θρίλερ ή όπως αλλιώς μπορούμε να χαρακτηρίσουμε αυτό το είδος που ασχολείται με τις πιο σκοτεινές πλευρές των καθημερινών ανθρώπων. Το βρήκα σε πολύ καλή τιμή και το άρπαξα για να το διαβάσω στις καλοκαιρινές μου διακοπές· μου πήρε μερικά μπάνια στις εξαίσιες παραλίες της Κεφαλονιάς για να το τελειώσω και σε αντίθεση με το τοπίο που το αγάπησα το βιβλίο με άφησε αδιάφορη.

«Μια ζεστή καλοκαιρινή βραδιά στο Άμστερνταμ δύο παντρεμένα ζευγάρια βγαίνουν γιαdepno_review φαγητό σε ένα μοδάτο εστιατόριο. Συζητάνε για διάφορα τετριμμένα ζητήματα, τη δουλειά, τις διακοπές, τις πρόσφατες ταινίες, αλλά όλες αυτές οι αερολογίες είναι μια απόπειρα για να συγκαλύψουν την ένταση που επικρατεί μεταξύ τους.
Οι δεκαπεντάχρονοι γιοι τους έχουν διαπράξει μαζί ένα έγκλημα το οποίο έχει καταγραφεί από κάμερα. Οι εικόνες έχουν μεταδοθεί από την τηλεόραση αλλά τα δυο αγόρια δεν έχουν ταυτοποιηθεί ακόμη. Ωστόσο η σύλληψή τους επίκειται.
Καθώς το δείπνο φτάνει στη γαστριμαργική του κορύφωση, τα προσωπεία της πολιτισμένης συμπεριφοράς πέφτουν. Τα μαχαίρια βγαίνουν. Ως που είναι διατεθειμένοι να φτάσουν για να προστατεύσουν τα παιδιά τους;»

Αν θα πρέπει να σας δώσω έναν ξεκάθαρο λόγο γιατί δεν μου άρεσε το μυθιστόρημα θα δυσκολευτώ πάρα πολύ μιας και νομίζω πως δούλεψαν πολλά μικρά στοιχεία του βιβλίου εναντίον του. Στην αρχή το είχα συμπαθήσει αρκετά και είχα αποφασίσει να του δώσω 3 αστεράκια – την κλασσική μου βαθμολογία σε βιβλία που μου άρεσαν – και οι σελίδες κυλούσαν σαν το νεράκι, αλλά κάπου στην μέση έπεσα σε βαλτώδη νερά και σταμάτησε να μου αρέσει τόσο. Άρχισα να βλέπω την γραφή του να παίρνει μια επιτηδευμένη μορφή, οι χαρακτήρες με κούραζαν και μου φαίνονταν πολύ «χάρτινοι» και οι πράξεις τους αδικαιολόγητες.

Ο αφηγητής στου οποίου το μυαλό βρισκόμαστε είναι ένας αρκετά αχώνευτος χαρακτήρας ο οποίος δεν έχει καμία συνοχή στις πράξεις του. Γενικά όλοι οι χαρακτήρες ήταν ένα μάτσο αχώνευτοι «άνθρωποι» που η στάση τους απέναντι στο γεγονός που τους έφερε στο γεύμα ήταν πραγματικά τραγική και το τέλος μου φάνηκε αδικαιολόγητο.

Το οπισθόφυλλο θεωρώ πως δεν αντιπροσωπεύει την πραγματική ουσία του βιβλίου η οποία δεν έχει να κάνει με τα παιδιά (μιας και αυτά αναφέρονται ελάχιστα) και το καθεαυτό γεγονός το οποίο έχει βιντεοσκοπηθεί, αλλά ο συγγραφέας προσπαθεί με πολύ προφανή τρόπο να μας δείξει πως για όλα φταίνε εν μέρη οι γονείς αλλά και η γενετική προδιάθεση – nature vs nurture, το γνωστό πλέον αυτό ζήτημα. Αν και το θέμα της «γενετικής» πλευράς της ιστορίας ήταν για μένα ένα κομμάτι στο βιβλίο που δεν το κατάλαβα καθόλου. Οι γονείς είναι κάτω από το μικροσκόπιο του συγγραφέα αλλά νομίζω πως δεν το χειρίστηκε καθόλου σωστά με αποτέλεσμα να νιώθω πως η ανάγνωση ήταν ημιτελής, κάτι μου έλειπε από το βιβλίο.

Παρόλα αυτά το βιβλίο το διάβασα από την αρχή μέχρι το τέλος και όσοι με γνωρίζουν ξέρουν πως αυτό είναι κατόρθωμα αν δεν μου αρέσει κάποιο βιβλίο. Δεν ήταν η ανάγνωση κάθε αυτού δύσκολη για εμένα. Όπως ανάφερα στην αρχή μου άρεσε αρκετά, βρήκα την γραφή εύκολη και σε κάνει να θέλεις να προχωρήσεις παρακάτω να δεις τι θα γίνει. Ξέρω αρκετούς που τους άρεσε, πιθανόν να σου αρέσει και εσένα που διαβάζεις αυτή την κριτική!

Γεωργία Ζαρκαδάκη

Το μυθιστόρημα αυτό είναι το δεύτερο του συγγραφέα που βρέθηκε στα χέρια μου και όπως και με το «Τι ωραίο πλιάτσικο», έτσι και με το Σπίτι του ύπνου βρέθηκα ένα βήμα πιο κοντά στο να πω ότι η βρετανική λογοτεχνία μου αρέσει.

Έχοντας παραμείνει λάτρης της αστυνομικής λογοτεχνίας για πολλά χρόνια, δεν διάβαζα τίποτα άλλο παρά μόνο hard core αστυνομική λογοτεχνία -άντε και κανένα κοινωνικό πού και πού, έχω χάσει πάρα πολλά διηγήματα που τώρα ξεκινώ να γνωρίζω. Η «καθαρή» λογοτεχνία έχει γίνει τώρα για μένα ένα νέο είδος που αγαπώ να εξερευνώ. Τι εννοώ όμως με το καθαρή; Ίσως ότι δεν ταιριάζει σε κάποιο είδος· αυτό που λένε literary fiction στο εξωτερικό και σίγουρα όχι καθαρή με την έννοια της καλύτερης. Στο εξωτερικό έχουν πιο ξεκάθαρα όρια στο πού ταιριάζει ένα βιβλίο από ότι στην Ελλάδα.

“Tο Σπίτι του ύπνου” αντιπροσωπεύει έναν πνευματώδη συγκερασμό ψυχανάλυσης και to_spiti_tou_ipnouπολιτικής, μιας μελέτης για τις διαταραχές του ύπνου και μιας οξυδερκούς ανάλυσης των αδιεξόδων της νεότητας.Tα πρόσωπα του μυθιστορήματος είναι υπνοβάτες, ναρκοληπτικοί και άγρυπνοι στο μεταίχμιο υπνηλίας και αϋπνίας, αυτογνωσίας και αυταπάτης. Σαν σε όνειρο αλλάζουν ονόματα, ταυτότητα, ακόμη και φύλο ενώ οι αναμνήσεις, ντυμένες στην αχλή της επιθυμίας, προσδίδουν στην αφήγηση κάτι το υπνωτικό, το ονειρικό και απατηλό.»

Αν θέλω να είμαι ειλικρινής, αν δεν γνώριζα ήδη τον συγγραφέα και τι είδος πρεσβεύει δεν θα το έπιανα στο χέρι μου μόνο από το οπισθόφυλλο. Έχω ένα ραντάρ που αποκαλώ «βαρετόμετρο» και αναλόγως με το τι vibes πιάνω από το βιβλίο εκείνο μου δείχνει αν θα πρέπει να το διαβάσω ή όχι. Συνήθως λειτουργεί καλά, σε αυτό το βιβλίο όμως θα είχε πέσει έξω. Το Σπίτι του Ύπνου μου άρεσε, μου άρεσε πολύ.Ο συγγραφέας έπλασε μια ιστορία που πραγματεύεται την σχέση των ονείρων με την πραγματικότητα. Τον ύπνο και τις διαταραχές από τις οποίες πάσχουν όλοι σχεδόν οι χαρακτήρες του βιβλίου και την σημαντικότητα του καθαρού και ξεκούραστου μυαλού. Και φυσικά όπως είναι σύνηθες στα βιβλία του, μια έμμεση επίθεση στο σύστημα υγείας και την εμπορικοποίησή του και την προφανή έλλειψη πρόνοιας ως προς την ψυχιατρική φροντίδα. Βρίσκω πάντα μια ήρεμη ευγένεια να αναδύεται από τα βιβλία του Κόου. Πιστεύω πως έχει έντονες κοινωνικές ανησυχίες και είναι κατά της Θατσερικής νοοτροπίας. Βεβαίως αυτές είναι δικές μου απόψεις, αλλά δεν έχω κάνει καμία έρευνα για τον συγγραφέα και για το τι πιστεύει ή τις πολιτικές του πεποιθήσεις. Στηρίζομαι σε αυτά που ανακαλύπτω μέσα από τα μυθιστορήματα του.

Οι χαρακτήρες είναι μπόλικοι τόσο σε αριθμό όσο και ψυχισμό, μερικοί πιο καλοσχηματισμένοι από άλλους αλλά όλοι ενδιαφέροντες. Οι συμπτώσεις που τόσο αγαπάει να χρησιμοποιεί ο συγγραφέας δίνουν ρεσιτάλ στο μυθιστόρημα και όλοι οι χαρακτήρες καταλήγουν να έχουν κάποια άλλη σχέση από αυτή που μας έχει δοθεί εξ’ αρχής. Ίσως το παράκανε με τις συμπτώσεις, θα ήθελα να είχε λιγότερες έτσι ώστε να παραμείνει η αίσθηση της σύμπτωσης και όχι πως το σύμπαν συνωμοτεί για εμάς… If you know what I mean. Με ενδιέφερε πολύ να μάθω την εξέλιξή τους και με μερικούς είχα δεθεί συναισθηματικά. Δεν συμφώνησα με ορισμένες επιλογές του συγγραφέα ως προς την τελική κατάστασή τους, αλλά τι να κάνουμε; Τίποτα δεν είναι τέλειο!

Πραγματικά αγαπώ να διαβάζω Κόου. Έχει μια ήρεμη δύναμη η γραφή του, μια ονειρική αίσθηση που σε παρασέρνει χωρίς να το καταλάβεις στον κόσμο του που συχνά είναι μουντός και πολύ βρετανικός. Δεν ήταν γεμάτο συγκινήσεις ούτε και αγωνία και όμως έπιανα τον εαυτό μου να γυρνάει πίσω στις σελίδες του συνεχώς, τόσο πολύ ήταν έντονο αυτό το συναίσθημα, που κουβαλούσα το βιβλίο στην παραλία με κίνδυνο να καταστρέψω την υπέροχη βιβλιοδεσία.

Δεν ξέρω σε τι αναγνώστες να το προτείνω, άμα σου αρέσει αυτό το είδος λογοτεχνίας σίγουρα θα έχεις διαβάσει Τζόναθαν Κόου, αν όμως δεν έχεις καταπιαστεί με αυτήν τότε να το κάνεις σύντομα!

Γεωργία Ζαρκαδάκη

Το ξενοδοχείο Ίρις το αγόρασα μετά από πολύμηνη σκέψη. Δεν ξέρω γιατί είχα δεύτερες (και τρίτες) σκέψεις για την αγορά του μιας και τελικά μου άρεσε πολύ! Στην καρδιά της ιστορίας κρύβεται μια σαδομαζοχιστική σχέση μεταξύ ενός 67χρόνου άντρα και μιας 17χρόνης κοπέλας αλλά πέρα από την βιτσιόζικη αυτή πλευρά της σχέσης τους η συγγραφέας σου δείχνει και την πιο ευαίσθητη και ρομαντική πλευρά της.

«Η Μαρί και η μητέρα της έχουν ένα ξενοδοχείο Ίρις σε μια παραθαλάσσια κωμόπολη. download (1)Ταπεινό αλλά φροντισμένο, είναι συνήθως γεμάτο. Όπως κάθε βράδυ, η Μαρί κρατάει τη ρεσεψιόν. Οι πελάτες του ξενοδοχείου κοιμούνται ήσυχα. Η ηρεμία ξάφνου διακόπτεται από κραυγές. Μια γυναίκα βγαίνει από το δωμάτιό της βρίζοντας σκαιότατα τον άντρα που τη συνοδεύει. Η Μαρί εντυπωσιάζεται από τη σκηνή, και ασυνείδητα ευαισθητοποιείται από την κομψότητα και τη διακριτικότητα αυτού του ηλικιωμένου άντρα που τον κατηγορούν δημόσια για τις χειρότερες σεξουαλικές παρεκκλίσεις. Λίγες μέρες αργότερα τον συναντά σ’ ένα κατάστημα. Ο άντρας παραξενεύει και γοητεύει τη νεαρή. Από περιέργεια ή έλξη, θα τον ακολουθήσει. Αθώα ή έχοντας βαθιά συνείδηση της τρομακτικής ομορφιάς της, η άμωμη έφηβη εισέρχεται στην αρένα του πόθου.»

Θεωρώ ότι σε πολλούς αρέσει να διαβάζουν πού και πού για σχέσεις καταδικασμένες ή λίγο εκτός των ορίων, των κοινωνικών αλλά και ψυχικών, και θεωρώ πως η διαφορά ηλικίας του «ζευγαριού» θα είχε λιγότερη σημασία αν η συγγραφέας δεν μας έδινε πολύ περιγραφικά και με αρνητική χροιά το κάθε τι επάνω στον άντρα που πρόδιδε την ηλικία του. Νομίζω πως ήθελε να μας τονίσει την μεγάλη του ηλικία για να μας σοκάρει και να κάνει την μικρή της οποίας τις σκέψεις ακολουθούμε ακόμα πιο… «ανώμαλη».

Η γραφή είναι πολύ καλή και όσοι διαβάζουν Ιαπωνική λογοτεχνία ξέρουν πως το συναίσθημα κρύβεται πάντα κάτω από στρώματα φαινομενικής αναισθησίας. Μπορεί οι χαρακτήρες να μας φαίνονται πάντα συναισθηματικά αποκομμένοι και αδιάφοροι εμπρός σε γεγονότα αλλά εγώ έβρισκα πάντα πως αν ξέρεις πού να κοιτάξεις βρίσκεις φοβερά δυνατά συναισθήματα. Ξεχνούμε συχνά πως οι Ιάπωνες είναι τόσο διαφορετικοί από εμάς!

Ο χαρακτήρας που με ενδιάφερε περισσότερο ήταν αυτός της κοπέλας μιας και ήταν η δική της φωνή που μας συνόδευε. Η συγγραφέας μας έδειξε πολύ φανερά γιατί της άρεσε να της φέρεται έτσι ο άντρας που εκείνη αποκαλεί «μεταφραστής» και δυστυχώς περιορίστηκε σε πολύ εύκολες λύσεις πάραυτα όμως ήταν πολύ ενδιαφέρουσα χαρακτήρας.

Ένα από τα ωραία χαρακτηριστικά του βιβλίου ήταν και η τοποθεσία στην οποία διαδραματιζόταν η ιστορία, μια παραθαλάσσια Ιαπωνική πόλη. Οι περιγραφές της περιοχής σε έκανε να νομίζεις πως βρίσκεσαι σε κάποια πόλη της Ελλάδος!

Θα το προτείνω σε όσους έχουν πιο ανοιχτό μυαλό μιας και μας δίδονται δυνατές σκηνές μέσα στο βιβλίο που κάποιος που δεν έχει συνηθίσει σε αυτές ίσως σοκαριστεί. Το απόλαυσα στις διακοπές μου, δεν με κούρασε καθόλου και σίγουρα θα το θυμάμαι για καιρό.

Γεωργία Ζαρκαδάκη

Βίβα Ρένα

Posted: Αύγουστος 8, 2017 by SkiAMaXiA in Μυθιστόρημα
Ετικέτες: , , , , , ,

Πριν δυο χρόνια περίπου τέτοια εποχή, μου ζητήθηκε να γράφω για κάποιο λογοτεχνικό μπλογκ την άποψή μου για διάφορα βιβλία (ω ναι, το όνειρο κάθε βιβλιοφάγου και χρήστη των σοσιαλμυδιών). Ένιγουέιζ,  φυσικά και δέχτηκα. Φυσικά δωρεάν. Η αμοιβή σε αυτές τις περιπτώσεις είναι το βιβλίο. Το κρατάς. Κάποιοι τα ζητάνε πίσω λένε, αυτό προσωπικά δεν το έχω επιβεβαιώσει, δεν το έψαξα. Κούκου.

Το πράγμα πήγε πολύ καλά στην αρχή. Όμως στην πορεία προέκυψαν θέματα και δει σοβαρά.

Όπως το ότι δεν είναι όλα τα βιβλία καλά (δεν τα διαλέγεις, τουλάχιστον όχι στην αρχή. Εγώ άρχισα να διαλέγω ένα χρόνο σχεδόν μετά. Προαγωγή, όχι μαλακίες.)

Τι να γράψεις για ένα κακό βιβλίο; (Και γιατί να γράψεις στην τελική; Αν δε σε υποχρεώνει κανείς, το κακό απλά το πετάς και το ξεπερνάς.)

Ύστερα, υπήρχαν και πολλά βιβλία που δεν ήταν ούτε καλά, ούτε κακά. Ήταν απλώς mainstream, άλλα περισσότερο άλλα λιγότερο πετυχημένα, όμως σίγουρα όχι κάτι για το οποίο θα έπρεπε να γεμίσεις το χώρο σου στο μπλογκ (600 λέξεις για να είναι μια αξιοπρεπής παρουσία).

Άρχισα να δυσκολεύομαι.

Έπεσα σε κάποια υπέροχα βιβλία για τα οποία έγραψα με την καρδιά μου και ξεπέρασα κατά πολύ τις 600 λέξεις. Έπεσα σε γελοία βιβλία που ήθελα απλώς να πετάξω από το παράθυρο, όμως έπρεπε να γράψω κάτι γι αυτά, σε έναν χώρο που δεν ήταν δικός μου, θέλοντας να είμαι ευπρεπής, αλλά να διατηρήσω και την αξιοπιστία μου ως τουλάχιστον κάποιος που γράφει αυτά που πιστεύει. Μπορεί να μη συμφωνούν όλοι μαζί μου (δε θα ήταν καν νορμάλ κάτι τέτοιο), όμως θεωρώ ότι πιστεύουν πως αυτά που γράφω τα πιστεύω πραγματικά. Έπεσα σε άλλα βιβλία που δεν είχα να πω τίποτα περισσότερο από 2-3 αράδες, όμως έπρεπε να φλυαρήσω για να γεμίσω το χώρο που μου αναλογούσε.

Για να μη σας κουράζω, η μαγεία του να σου δίνουν βιβλία να διαβάζεις χωρίς να τα πληρώνεις και να γράφεις γι αυτά, περνάει γρήγορα. (Ειλικρινά, δεν είναι τόσο γαμάτο όσο ακούγεται. Το άκουγα κι από άλλους κι έλεγα ουάου. Όπως παλιότερα ονειρευόμουν ότι η δουλειά μου θα είναι να παίζω παιχνίδια στο πισί και να πληρώνομαι, ύστερα μεγάλωσα και το γκείμινγκ έγινε ανάγνωση, αλλά φαντάζομαι να πρέπει να παίξω τίποτα Σιμς και να δοκιμάσω όλα τα πιθανά σενάρια για να κάνω μια αξιοπρεπή παρουσίαση και βγάζω φλύκταινες μόνο με τη σκέψη).

Ειδικά όταν καταλαβαίνεις ότι κατά κάποιον τρόπο είσαι δέσμιος αυτού που κάνεις, γιατί πραγματικά κανείς δε νοιάζεται για το τι πιστεύεις. Αρκεί να γράψεις κάτι καλό ώστε να προωθηθεί το προϊόν. Όταν το κατάλαβα, δεν ήθελα να το κάνω πια.

Χωρίς να αφορίζω το σπορ, μπορεί και να υπάρχουν βιβλιομπλόγκερς (που ζουν από το μπλογκ τους ή εκεί στοχεύουν, έτσι; Έχει διαφορά ΜΕΓΑΛΗ) που υποστηρίζουν την αλήθεια και τη λένε. Μεταξύ μας, πολύ αμφιβάλλω ότι υπάρχουν, δεν έχω γνωρίσει κανέναν μέχρι στιγμής. Αλλά δεν είναι εκεί το θέμα, έτσι κι αλλιώς.

Το σημερινό βιβλίο είναι ένα από τα παραπάνω. Όχι τόσο κακό για να αξίζει να ασχοληθείς και να το κράξεις – αν και διάβασα αρνητική κριτική πολύ πετυχημένη, όχι μόνο γιατί ήταν απολαυστική και με πολύ χιούμορ, αλλά κυρίως επειδή ήταν ακριβής: Τα όσα επισημάνθηκαν τα εντόπισα. Δεν ήταν όμως ούτε τόσο αδιάφορο ώστε να μην προκαλεί κανένα σχόλιο.

φ

«Εγώ που λες, αγόρι μου, είμαι παλιά πουτάνα. Για να καταλάβεις, έχω πάει μέχρι με τον Καρυωτάκη».
Εκατό πατημένα η Ρένα, κι ένα πρωί φτιάχνει καφέ και κάθεται να αφηγηθεί τη ζωή της σ’ έναν νεαρό επισκέπτη, που έτυχε να δει τη φωτογραφία της σε μιαν εφημερίδα.
Γεννημένη στις αρχές του 20ού αιώνα σ’ ένα μπουρδέλο στα Χαυτεία, πόρνη κι η ίδια απ’ τα δώδεκα, η Ρένα έχει μοναδικό οδηγό της την αγάπη: την αγάπη για τον Μάρκο, που την μπάζει στο Κόμμα, για τη Ρούλα, που της φανερώνει την άλλη όψη του έρωτα, για τον Βασίλη, που μαζεύει τα συντρίμμια της ζωής της και της δίνει μια ανάσα ελπίδας πριν το βαθύ σκοτάδι.»

Αυτό που δε μου άρεσε ήταν από την αρχή η αίσθηση ότι μου μιλάει ο συγγραφέας κι όχι ο κεντρικός χαρακτήρας που είναι η Ρένα. Κάτι σα μεταγλωττισμένο καρτούν. Βλέπω ένα στόμα να ανοιγοκλείνει, ξέρω πως αυτός που μιλάει δεν είναι αυτός που βλέπω. Δεν πήρε ζωή η Ρένα. Πάει αυτό.

Στην πορεία αυτό που δε μου άρεσε ήταν ο τρόπος που μου μιλούσε (ο συγγραφέας πια). Είχα συνεχώς την εντύπωση ότι προσπαθούσε να δικαιολογήσει τη ζωή του και τις αποφάσεις του και τον τρόπο σκέψης του, κάτι που εγώ δεν του το ζήτησα ποτέ γιατί πολύ απλά δε με ενδιαφέρει, με την έννοια του: Ξέρεις, εγώ είμαι παλιά πουτάνα. Ναι, οκέι, κι εγώ είμαι κριός, χάρηκα.

Δηλαδή σίριουσλι; Γιατί τόσος σεβντάς να με ψήσεις ότι αυτά που λες έγιναν έτσι; Δε χρειάζεται να με πείσεις για κάτι. Το δίκιο σου χάνεις αν πρέπει να απολογηθείς. Γιατί αυτό εισέπραξα. Όχι μια αφήγηση μιας (που θα μπορούσε να είναι υπέροχη) ιστορίας, αλλά ένας απολογισμός-απολογία.

Για να είμαι απόλυτα ειλικρινής, προσωπικά είχα σκοπό να το προσπεράσω. Δε μου άρεσε, τέλος. Δε θα είχε κανένα νόημα να γράψω ένα κατεβατό για να αναλύσω όλα τα γιατί (που τα συνόψισα σε λιγότερες από δέκα σειρές κιόλας).

Βασικά κανείς δεν πρέπει να μπαίνει σε αυτή τη διαδικασία. Δεν είναι δικαστήριο εδώ -όπου εδώ τα διαδικτυακά τραπεζάκια του καφέ για να περνάμε την ώρα μας και να τα λέμε- και κανείς δεν πρέπει να επιχειρηματολογεί για κάτι τόσο προσωπικό. Υπάρχουν πολλά έργα που χρήζουν αναλύσεως και επιχειρηματολογίας, αλλά αυτά δεν είναι της κατηγορίας mainstream και σίγουρα αυτό δε θα γινόταν από μας τους κοινούς θνητούς αναγνώστες, θα απαιτούσε γνώσεις και ειδικότητες πολύ συγκεκριμένες και πολύ αμφιβάλλω αν θα παρουσιάζονταν στα καφενεία του διαδικτύου (και αν θα ενδιέφεραν οποιονδήποτε μη-ειδικό τελοσπάντων).

Ο μοναδικός λόγος που αποφάσισα να το κάνω ήταν τα όσα συνέβησαν μετά τις πρώτες αρνητικές κριτικές. Ήταν η συμπεριφορά του συγγραφέα που ουσιαστικά επιτέθηκε στους αναγνώστες για την άποψή τους, κάνοντας το θέμα προσωπικό. Η ανάγνωση είναι προσωπική υπόθεση και το πώς αντιλαμβάνεται κανείς το κάθε βιβλίο εξαρτάται από πολλά, μεταξύ άλλων και από τη γενικότερη διάθεση, εποχή, προσδοκίες, ηλικία – στα πολύ γρήγορα – και δεν έχει σχέση με το «παίρνω το θέμα προσωπικά».

Όμως το βιβλίο είναι κι ένα προϊόν που πουλιέται και κάποιος το αγοράζει και το βιβλίο είναι ένα προϊόν παγίδα: Το πληρώνεις προκαταβολικά, χωρίς να ξέρεις από την αρχή αν θα σου αρέσει.

Δεν είναι ρούχο να μπεις στο δοκιμαστήριο, δεν είναι ζαρζαβατικό. Είναι μια φωτογραφία για εξώφυλλο (τις πιο πολλές φορές πολύ φθηνή δουλειά τα ελληνικά εξώφυλλα μάλιστα, πολύ περισσότερο αυτά που ξεπατικώνουν από ξένα έργα παλιάπαλιάπαλιά, νομίζοντας ότι δεν θα πάρουμε χαμπάρι την κόπια), μια μικρή περίληψη και όλη η ουσία είναι κρυμμένη εκεί που δεν μπορείς να τη δεις: Στις σελίδες του ανάμεσα στο εξώφυλλο και το οπισθόφυλλο.

Κι είναι η υπόσχεση που σου έχει δώσει ο ίδιος ο συγγραφέας μέσα από τα προηγούμενά του βιβλία και είναι και οι προσδοκίες που έχει δημιουργήσει ο καθένας μας για τον κάθε συγγραφέα και μπορεί να διαφέρουν πολύ από τον έναν στον άλλο γιατί δεν είναι όλοι οι αναγνώστες ίδιοι και δεν περιμένουν τα ίδια πράγματα, δεν γοητεύονται από τα ίδια σκηνικά και δεν ταυτίζονται με τις ίδιες καταστάσεις..

(Παρένθεση εδώ: Όταν παραέρχεσαι κοντά στους αναγνώστες σου (κυρίως από τα σόσιαλ μύδια), δημιουργείς ένα προηγούμενο που δεν ξέρω τελικά ποιον ωφελεί, το συγγραφέα ή τον αναγνώστη. Σίγουρα όμως ανεβάζει πολύ τον πήχη και δημιουργεί ακόμα περισσότερες προσδοκίες γιατί κατά κάποιον παράξενο τρόπο η σχέση γίνεται προσωπική. Κλείνει η παρένθεση.)

Οπότε λίγο σεβασμός στον καταναλωτή-αναγνώστη δε βλάπτει.

Δεν είναι σοβαρό να κάνεις το θέμα προσωπικό (κι εδώ αυτό έρχεται μάλλον σε αντίθεση με την παραπάνω παρένθεση, αλλά αυτό το παράλογο της ζωής είναι που έχει την ομορφιά και όλη την πλάκα), όσο κι αν σε ενοχλεί να κρίνουν αρνητικά τη δουλειά σου. Εκτίθεσαι και είναι κι αυτό μέρος της δουλειάς που κάνεις… Αλλιώς κάνε κάτι άλλο. Και ναι, υπάρχουν πάντα ηλίθιοι όπως υπάρχουν πάντα οι μύθοι, όμως εκτίθεσαι και το περιμένεις και κάπως πρέπει να βρεις τρόπο να το προσπερνάς γιατί δεν είναι οι ηλίθιοι η ουσία σου. Κι επειδή με το συγκεκριμένο βιβλίο έτυχε να διαβάσω όλες τις αρνητικές κριτικές, έχω ακόμα έναν λόγο να θεωρώ πολύ φάουλ τα παρατράγουδα. Κανείς δεν πέρασε σε προσωπικό επίπεδο εκφράζοντας το οτιδήποτε προς το πρόσωπο του συγγραφέα. Όλοι, πολύ φυσιολογικά μοιράστηκαν τις εντυπώσεις τους.

Το ότι οι αρνητικές εντυπώσεις είναι περισσότερες από τις θετικές, αυτό απλά μας λέει ότι ήταν ένα μάλλον κακό/ατυχές/αδιάφορο βιβλίο… Τίποτα περισσότερο, τίποτα λιγότερο, κάποιοι έχασαν τα λεφτά τους, άλλοι το χρόνο τους, πέρασε πάει, όλοι μας έχουμε διαβάσει άλλα δέκα βιβλία μετά από αυτό.

Από τη στιγμή λοιπόν που αισθάνθηκα ότι έπρεπε να απολογηθώ για το ότι δε μου άρεσε – κι αυτό κάνω τόση ώρα για να δείτε το πόσο λάθος είναι να μπαίνει κανείς σε αυτή τη διαδικασία – έχασε και όσα καλά στοιχεία είχε και σίγουρα μέρος της εμπιστοσύνης μου προς το μέλλον με το συγγραφέα. Έχω διαβάσει κι άλλα βιβλία του που δε μου άρεσαν. Έχω διαβάσει και έστω ένα που το λάτρεψα. Αυτό δε με εμπόδισε να διαβάσω ξανά. Αυτή τη φορά θα το σκεφτώ για το επόμενό του όμως, γιατί δε θέλω να ξαναμπώ σε διαδικασία απολογίας (αν δε μου αρέσει) για μια προσωπική άποψη φορ φακς σέικ, έστω και θεωρητικά.

(Ξανά παρένθεση εδώ: Λατρεύω τον Στίβεν Κινγκ αλλά μαντέψτε. Δε μου αρέσουν όλα τα βιβλία του. Δεν έπαψα ποτέ να τον διαβάζω ασταμάτητα και να αγοράζω βιβλία του, ακόμα κι αυτά που δε μου άρεσαν. Είναι γιατί με έχει κερδίσει για πάντα και γουστάρω να έχω τη συλλογή του στα ράφια μου, τόσο απλό. Τον πάω με χίλια, πώς το λένε; Μπορώ να συγχωρήσω και βιβλία του που δεν τα ευχαριστήθηκα. Και δεν είμαστε φιλαράκια για να τον πάω. Με τη δουλειά του με κέρδισε και τίποτα περισσότερο. Κλείνει η παρένθεση.)

Οπότε νοτ φαν ατ ολ. Σημασία έχει να περνάμε ευχάριστα την ώρα μας με κάτι που πληρώσαμε για να έχουμε κι έχουμε κάθε δικαίωμα άποψης – κι αυτό το λέω ακόμα και για τους αναγνώστες μεταξύ τους, έλεος με τους καυγάδες σας – κι αν το βιβλίο που διαβάζουμε έχει να μας προσφέρει και κάτι, να σκεφτούμε, να αλλάξουμε, αν μας κάνει καλό, τότε ακόμα καλύτερα χίλιες φορές, ο συγγραφέας έκανε κάτι πολύ σημαντικό! Αν απλώς περάσαμε όμορφα ένα βράδυ, κι αυτό είναι υπέροχο.

Τα υπόλοιπα όμως; Μπλιεχ. Απαράδεκτα.

Αντί για χολές και πσόφους επί 24ώρου βάσεως στα κοινωνικά δίκτυα, μήπως είναι καλύτερο οι συγγραφείς να ετοιμάζουν το επόμενό τους βιβλίο προσπαθώντας για κάτι καλύτερο;

Λέω εγώ τώρα.

Το καφέ Ευρώπη μου άφησε γλυκόπικρα συναισθήματα και αρκετή ανακούφιση. Είναι slavenkaένα βιβλίο που σίγουρα αφορά όλους τους …Ευρωπαίους, αν και δεν είμαι τόσο σίγουρη ότι θα αγγίξει ή ενδιαφέρει κάποιον μη Ανατολικοευρωπαίο. Κάποιοι θα δείξουν ενδιαφέρον φαντάζομαι. Όμως δε νομίζω ότι θα νιώσουν και πολλά. Η ανακούφιση κολλάει στο ότι δε νιώθω πια ….ελέφαντας. Δύσκολο να το εξηγήσω αν δεν το διαβάσετε, όμως κατά κάποιον τρόπο είναι λυτρωτικό να ξέρεις ότι όχι, δε φταίει το χαλασμένο ντιενέι σου, ούτε η φτιαξιά σου, ούτε το αίμα σου που δεν είσαι σαν τον Γερμανό ή τον Σουηδό ή τον Φιλανδό. Απλά δεν είσαι. Γιατί είσαι Βαλκάνιος. Και δεν είσαι μόνος.

Τίτλος συμβολικός, «Καφέ Ευρώπη». Η επιθυμία μας και η ψευδαίσθηση. Το «μας» αφορά εμάς, τους Βαλκάνιους. Η επιθυμία μας είναι να γίνουμε Ευρώπη. Δυτική Ευρώπη. Να μας αγκαλιάσει η Ευρώπη, η Δυτική, η άλλη Ευρώπη, η οργανωμένη, η πλούσια, η λειτουργική, η διάφανη. Μια επιθυμία μας τόσο έντονη, που σε κάθε βαλκανική πόλη υπάρχει πια και ένα «Cafe Europa», ή μαγαζιά με …ευρωπαϊκούς τίτλους, Vienna, Little Paris. Πως κάποτε αυτό θα συμβεί. Πως συμβαίνει τώρα.

Όμως εμείς, όλοι εμείς, δε θα γίνουμε ποτέ δυτικοευρωπαίοι. Γιατί;

Θα έλεγα πως η απάντηση συνοψίζεται ολόκληρη σε μια συγκλονιστική εικόνα που περιγράφει η συγγραφέας στο βιβλίο της: Μια αυλή. Μια αυλή στη Στοκχόλμη, πενήντα τετραγωνικά στείρου τσιμέντου, μια απρόσωπη και άψυχη αυλή. Στην άλλη πλευρά, μια αυλή της Κροατίας. Με αγριόχορτα, ζωύφια, ένα παλιό ποδήλατο, σκόρπια εργαλεία, ίσως κι ένα καζάνι πάνω στη φωτιά. Παιδιά να τρέχουν και γέροι να κάθονται σε πλαστικές καρέκλες. Ποτέ οι δυο αυτές αυλές δε θα αλλάξουν θέση. Οι λόγοι χιλιάδες και μπορείτε να τους βρείτε μέσα στο βιβλίο και δεν έχει να κάνει με ηλίθια στερεότυπα περί ψυχρότητας ή οτιδήποτε άλλο.

Το «Καφέ Ευρώπη» δεν είναι «ακόμα ένα βιβλίο για τα βαλκάνια» ή τον πόλεμο. Είναι καθαρά προσωπική τοποθέτηση, είναι η συνείδηση του απλού ανθρώπου, που δεν καταλαβαίνει ακόμα γιατί είναι τόσο κακό το να είναι κάποιος «έτσι» ή «αλλιώς», δεν καταλαβαίνει την ύπαρξη λάθους εθνικότητας ή λάθους χρώματος ματιών και δεν μπορεί να πάρει κανενός το μέρος. Είναι η φωνή που ψάχνει ανθρωπιά μέσα στον πόλεμο, που ψάχνει την Ευρώπη που δεν υπήρξε ποτέ, τη μεγάλη αγκαλιά της, την ψευδαίσθησή της.

Την ψευδαίσθηση πως η Ευρώπη είναι μια μεγάλη και στοργική μάνα κι όχι διάφορα κράτη που νοιάζονται πρωτίστως για τα δικά τους συμφέροντα.

Εξάλλου, όταν έχεις επιτρέψει τον πόλεμο της Βοσνίας κι έχεις μείνει θεατής, όταν 50 χρόνια μετά το ΒΠΠ και το «Ποτέ Ξανά» έχεις επιτρέψει την εθνοκάθαρση, έχεις επιτρέψει να επανακαθοριστούν τα σύνορα, τα στρατόπεδα συγκέντρωσης, και τις γενοκτονίες, για ποια Ευρώπη μιλάμε και ποια δημοκρατία;

Τι είναι η Ευρώπη μετά τον πόλεμο της Βοσνίας, αν όχι …μια ψευδαίσθηση;

*Μεγάλη έκπληξη να βρω βιβλίο της στα ελληνικά από τις εκδόσεις …ΟΞΥ. Μετάφραση εξαιρετική από τον Γρηγόρη Κονδύλη. Ακόμα ένα υπάρχει δικό της στα ελληνικά, εκδόσεις γράμματα νομίζω, άθλια μετάφραση από την Κουμπαρέλη, τόσο άθλια που το άφησα αδιάβαστο και το γύρισα πίσω στη βιβλιοθήκη, το συνέχισα στα αγγλικά.